Historia kinematografii 1941 roku zna dwa filmy, których celem było uzasadnienie napaści na Polskę w 1939 roku i wzbudzenie nienawiści wobec narodu polskiego. Światu znana jest tylko jedna z tych produkcji, ale niezależnie czy będziemy oglądać wersję radziecką czy nazistowską, zdamy sobie sprawę, że obie odwołują się do tych samych symboli.

Film radziecki, Ветер с востока („Wiatr ze wschodu”), powstał jako pierwszy w kijowskim studio filmowym. Reżyserem był Abram Room, a autorami scenariusza Dubrowski i Kucher wspomagani przez Wandę Wasilewską.

Główne role zagrali Bukhra, Kondrakova i Bzheskaya. Film był kręcony latem 1940 roku na terenie ziem okupowanych – krajobrazy sugerują, że w okolicach granicy węgierskiej. Wszedł on na ekrany w lutym 1941 roku. Nic nam nie wiadomo o jego odbiorze za granicą, ani też o tym by obecnie obowiązywał go zakaz wyświetlania.

Gdy „Wiatr ze wschodu” wchodził na ekrany kin radzieckich, w studio rozpoczynały się zdjęcia do niemieckiego „Powrotu” (Heimkehr).

Heimkehr" (1941) - stare-kino.pl

Plakat nazistowskiego filmu “Heimkehr”

W „Powrocie” występują takie gwiazdy ówczesnego niemieckiego kina jak Paula Wessely, Attila Hörbiger. Pojawia się też kilku aktorów z okupowanej Polski, między innymi bardzo popularny Bogusław Samborski (szerzej wspomniany poniżej), czy Józef Horwáth, o którym nie wiemy nic poza tym, że miał typowo węgierskie nazwisko i jak wyglądał na zdjęciu.

Zdjęcia w studio zakończyły się w lipcu 1941 roku. Sceny plenerowe kręcono w Prusach Wschodnich wzdłuż starej granicy z Polską. W sierpniu 1941 film został zaprezentowany i nagrodzony na Bienale w Wenecji, a niemiecka premiera odbyła się w październiku.

Obecnie wyświetlanie “Powrotu” jest w Austrii i Niemczech zakazane. Według polskiej edycji Wikipedii, w Polsce może być on pokazywany jako materiał dydaktyczny i tylko w obecności historyka , a pokaz musi być poprzedzony lub zakończony dyskusją. I to właśnie staramy się zrobić tutaj.

Film HEIMKEHR Reklama antypolskiego filmu z 1941r. - 7328695688 - oficjalne archiwum Allegro

Reklama filmu “Heimkehr” z 1941 r. (fot. allegro.pl)

Scenariusz obu filmów jest zasadniczo taki sam: polscy właściciele ziemscy/Polacy uciskają ukraińską/niemiecką mniejszość cierpiącą nieustającą agresję i terror. Wszystko jednak kończy się dobrze wraz z przybyciem wyzwolicieli ze Wschodu/Zachodu.

Scenariusz obu filmów umieszcza akcję na dawnych Kresach Wschodnich. Niemiecka wersja rozpoczyna się w Łucku, 27 marca 1939 roku. Wersja radziecka zaczyna się w czerwcu 1938 i chociaż dokładna lokalizacja nie jest wymieniona z nazwy, można ją natychmiast rozpoznać, gdy główni bohaterowie wybierają się odwiedzić „miasto” – częściowo na podstawie znajomości innych filmów kijowskiego studia.

W obu filmach głównymi wrogami są Polacy, ale tylko jeden wróg to żaden wróg. Wrogów jest kilku.

Władza polska jest agresywna. Jej głównym reprezentantem jest Polski Policjant, który pojawia się w obu filmach w wielu wcieleniach.

Scena z filmu “Heimkehr” (fot. NAC)

Drugim wspólnym symbolem jest szkoła. W „Powrocie” Polacy zamykają szkołę niemiecką, a w filmie radzieckim Polski Policjant konfiskuje uczniom materiały szkolne.

Władza polska upokarza uciskanych…

…i jest zidiociała. Inteligentny widz zrozumie więc jej antypatię wobec szkolnictwa…

Scena z filmu “Heimkehr” (fot. NAC)

Po wojnie wielu polskich aktorów zostało skazanych na surowe wyroki za swój udział w „Powrocie”. Niektórzy usiłowali bronić się przy pomocy raczej absurdalnych argumentów: grający polskiego policjanta, Michał Pluciński twierdził przed sądem, że nie mówiąc po niemiecku nie był w stanie zrozumieć scenariusza filmu.

Powracając do tematu, przyjrzyjmy się kolejnej przypadłości polskiej władzy. Jej głupota przejawia się nie tylko tym, że uważa ona, że może zwyciężyć bardziej zaawansowanego przeciwnika prymitywnymi środkami…

Temat agresywnej polskiej propagandy jest tylko krótko przedstawiony w filmie nazistowskim w postaci polskiego plakatu wojennego.

W wersji radzieckiej wiadomości radiowe przedstawiają następujące informacje najpierw po polsku, a potem po niemiecku:

Tu Warszawa i wszystkie rozgłośnie Polskiego Radia. Podajemy wiadomości dziennika wieczornego.

Dzisiaj o godzinie ósmej rano, Jego Królewska Mość Jerzy VI, król Anglii, przyjął ambasadora polskiego w Londynie Raczyńskiego i jeszcze raz zapewnił go, że Anglia w każdej chwili da zbrojną pomoc Polsce.

Żądając zwrotu Gdańska.

Miasto Gdańsk nigdy nie dostanie się w ręce niemieckie. Jesteśmy gotowi w każdej chwili odeprzeć atak wroga i nawet sami, bez pomocy naszych sojuszników Anglii i Francji, zetrzeć na proch butę niemiecką.

Lecz my Gdańska nie oddamy! Żołnierz nasz mocno dzierży broń w swym ręku i kiedy zajdzie potrzeba, na rozkaz Naczelnego Wodza, Armia Polska pójdzie na Wrocław, Królewiec, aż do samego Berlina.

Według Niemieckiej Agencji Prasowej:

Z Katowic donoszą, że dzisiaj rano w Królewskiej Hucie znaleziono dwa kolejne ciała naszych niemieckich rodaków.

Obie osoby zostały zamordowane.

Zapewne niewielu podejrzewałoby, że może istnieć film radziecki, który wyraża solidarność z nazistowskimi Niemcami.

To o czym film radziecki tylko wspomina, film nazistowski obszernie pokazuje. Polacy są agresywni, szczególnie gdy mają przewagę liczebną. Tak dzieje się w scenie w kinie, która kończy się nieomal linczem.

Sceny z filmu “Heimkehr”

Niemcy, zamknijcie się! Zostaw go w spokoju, tego drania!

…jazda z kina! Tych Niemców (…) trzeba było już dawno wymordować!

Dlaczego nie śpiewasz?! (Hymn Polski) Jak nie chcą śpiewać, precz z tymi Niemcami!

Nie, nie, zostają, niech wstaną z krzeseł i z nami śpiewają ten hymn! Śpiewajcie!!

Pojawia się też polski policjant, ale nie interweniuje. Dochodzi do eskalacji przemocy.

Heimkehr" (1941) - stare-kino.pl

Scena z filmu “Heimkehr”

Przemoc pojawia się też w “Wietrze ze wschodu”. Najpierw dopuszcza się jej polski policjant…

…a potem polska armia.

Kadr z filmu “Wiatr ze Wschodu”

Taka sytuacja jest nie do przyjęcia. Ktoś musi przybyć i uwolnić uciśnionych. Znów równoległe kadry z obu filmów.

W obu przypadkach wyzwolenie jest zilustrowane dokumentami historycznymi. W wersji radzieckiej jest to przemówienie Mołotowa z 17 września 1939 roku. W wersji nazistowskiej, przemówienie Hitlera z 1 września 1939 roku.

Wyzwoliciele przybywają samolotami. 

Kadr z filmu “Wiatr ze Wschodu”

Kadr z filmu “Heimkehr”

Następne są czołgi. Czołgi zawsze wyłaniają się z prawej strony.

Kadr z filmu “Wiatr ze Wschodu”

Kadr z filmu “Heimkehr”

…i w końcu przynoszą ofiarom pomoc i pociechę.

Kadr z filmu “Wiatr ze Wschodu”

Kadr z filmu “Heimkehr”

…ale czy wszyscy otrzymają to na co zasłużyli?

Podsumować tę historię jest zarazem trudno i łatwo. Jedno jest pewne: cały wysiłek włożony w stworzenie obu tych filmów, mógł zostać znacznie lepiej spożytkowany. A świat powinien poznać, co znaczył wiatr ze wschodu dla tej bardziej pechowej części Europy.

Źródło: riowang.blogspot.com, wb24.org

Wysyłam
Ocena czytelników
0 (0 głosów)