Nieopodal Wilna odbyły się uroczystości upamiętniające 81. rocznicę bitwy pod Krawczunami – jednego z najbardziej symbolicznych epizodów operacji „Ostra Brama”. Tradycyjnie już, po raz trzydziesty, wydarzenie to zwieńczyło obchody zbrojnego czynu Kresowian z lipca 1944 roku.
Cykl patriotycznych uroczystości na Wileńszczyźnie rozpoczął się w poniedziałek, 7 lipca, Apelem Pamięci przy Mauzoleum Matki i Serca Syna na cmentarzu na Rossie. Rodacy z Polski i Litwy oddali hołd żołnierzom AK poległym w 1944 roku podczas operacji „Ostra Brama”.
W kolejnych dniach upamiętniono poległych akowców w Skorbucianach , Kolonii Wileńskiej oraz w Boguszach.
Kulminacją obchodów była uroczystość w niedzielę, 13 lipca, na polu bitwy pod Krawczunami. Około tysiąca uczestników – Polaków z Wileńszczyzny i Macierzy – zgromadziło się przy pomniku upamiętniającym zwycięską bitwę AK, by uczcić bohaterstwo i poświęcenie naszych przodków.
Tego samego dnia, przed główną uroczystością, delegacja Związku Polaków na Litwie złożyła wieńce w Kalwarii Wileńskiej, gdzie spoczywa wielu uczestników bitwy.
„Ostra Brama” – Gdy biało-czerwona znów zawisła nad Wilnem
Operacja „Ostra Brama” trwała od 7 do 13 lipca 1944 roku. Miała na celu wyzwolenie Wilna spod okupacji niemieckiej i opanowanie miasta przed nadchodzącymi oddziałami Armii Czerwonej. Początkowo wzięło w niej udział około 4 tysięcy żołnierzy AK. W bezpośrednich walkach o Wilno oraz w zewnętrznych atakach na linie komunikacyjne i pojedyncze oddziały Wehrmachtu uczestniczyło ponad 12,5 tys. żołnierzy AK.
Wieczorem 7 lipca 1944 roku Wilno zaczęły szturmować wojska sowieckie – około 100 tysięcy żołnierzy wspieranych przez czołgi i lotnictwo. Oddziały konspiracyjnego garnizonu AK w Wilnie, które z powodu opóźnionych rozkazów przystąpiły do ataku kilka godzin później, samodzielnie opanowały prawobrzeżną część miasta.
Żołnierze AK w wyzwolonym Wilnie (koloryzacja: Mikołaj Kaczmarek)
Następnie, współdziałając z Armią Czerwoną, uderzyły na lewobrzeże. 13 lipca Wilno zostało zdobyte, a na Górze Zamkowej zawisła biało-czerwona flaga, którą po kilku godzinach zastąpił czerwony sztandar sowiecki.
Tego samego dnia, pod Krawczunami, oddziały AK zadały poważne straty wycofującym się Niemcom – zginęło lub dostało się do niewoli blisko 1000 żołnierzy Wehrmachtu. W całej operacji „Ostra Brama” zginęło około 500 żołnierzy AK, a ponad 1000 zostało rannych.
Aleksander Krzyżanowski „Wilk”
14 lipca Sowieci zaproponowali gen. Aleksandrowi Krzyżanowskiemu „Wilkowi” włączenie oddziałów AK do Armii Czerwonej w ramach 3. Frontu Białoruskiego. 17 lipca, podczas negocjacji z gen. Iwanem Czerniachowskim, Krzyżanowski i jego towarzysz, mjr Teodor Cetys, zostali aresztowani.
Wkrótce potem sowieckie siły NKWD rozbroiły oddziały AK stacjonujące wokół Puszczy Rudnickiej i internowały niemal 6000 żołnierzy. Większość odmówiła wstąpienia do armii Berlinga i została wywieziona do Kaługi, gdzie przez kilka lat służyła w batalionach roboczych Armii Czerwonej przy wycince lasów. Oficerów osądzono i deportowano do Riazania.
Przeczytaj również:
Kresowiak
fot. facebook.com/WHMwilno
