81 lat temu, drugiego dnia Powstania Warszawskiego, zginęła Krystyna Krahelska ps. „Danuta” – poetka, sanitariuszka i harcerka, pochodząca z Nowogródczyzny. Jej twarz uwieczniono w pomniku warszawskiej Syrenki, a jej pieśń „Hej, chłopcy, bagnet na broń!” stała się jednym z symboli Polski Walczącej.
Krystyna Krahelska urodziła się w Mazurkach pod Baranowiczami w województwie nowogródzkim. Jej ojciec, Jan Krahelski, był inżynierem i oficerem Wojska Polskiego, a w latach 1926–1932 pełnił funkcję wojewody poleskiego. Matka, Janina Krahelska, była biologiem i lekarzem.
Krystyna, 1924 r. (fot. skaryszewska.edu.pl)
Od wczesnej młodości była związana z harcerstwem – w Brześciu prowadziła gromadę zuchów. Znana była również jako poetka. Studiowała historię, geografię i etnografię na Uniwersytecie Warszawskim, a także śpiewała ludowe pieśni na antenie Polskiego Radia. Studia ukończyła tuż przed wybuchem wojny.
Legitymacja studencka Krystyny Krahelskiej wydana przez Uniwersytet Warszawski (fot. Archiwum Akt Nowych)
Słynna rzeźbiarka, prof. Ludwika Nitschowa, poprosiła ją o pozowanie do pomnika Syreny na Powiślu (Wybrzeże Kościuszkowskie, niedaleko Mostu Świętokrzyskiego), który został odsłonięty w kwietniu 1939 roku.
Krystyna Krahelska, ok. 1937 r. (fot. wilk.wpk.p.lodz.pl)
Prof. Nitschowa pisała:
„Twarz Syreny jest twarzą Krystyny zmonumentalizowaną, aby nie było tak łatwo rozpoznać Krysię, co by ją krępowało. Bo chodziła ulicami warszawskimi – prosta, wysoka, jaśniejąca uśmiechem wewnętrznej młodzieńczej radości i siły”.
Pomnik Syrenki na Powiślu w Warszawie (fot. wikimedia commons)
W czasie okupacji Krystyna napisała i skomponowała pieśń „Hej, chłopcy, bagnet na broń!”. Prawdopodobnie znana pieśń „Dziś do ciebie…” też była jej dziełem.
W lipcu 1944 roku, jako żołnierz Armii Krajowej o pseudonimie „Danuta”, została przydzielona do pułku Baszta na Mokotowie. Już w pierwszej godzinie Powstania Warszawskiego została ciężko ranna. Próbowała doczołgać się do trawnika przy ulicy Polnej, gdzie leżał jej ranny kolega. Zmarła rankiem 2 sierpnia. Początkowo pochowano ją na podwórku, a dziś spoczywa na Cmentarzu Służewieckim.
Źródło: wb24/IPN
