Dziś mija 640. rocznica podpisania unii w Krewie. 14 sierpnia 1385 roku to przełomowa data w naszych wspólnych dziejach. Właśnie wtedy dwa wielkie kraje, które dzieliło więcej niż łączyło, wkroczyły na drogę współpracy trwającej ponad cztery stulecia.
Głównej przyczyny zawarcia unii należy upatrywać w sytuacji politycznej Litwy. Choć było to jedno z najrozleglejszych państw w Europie, potrzebowało militarnego wsparcia w walce z zakonem krzyżackim, który pod pretekstem chrystianizacji próbował podbić jego tereny. Polska, z uwagi na swoje zatargi z Krzyżakami, była w tej sytuacji naturalnym sprzymierzeńcem. Co więcej, interesowała ją ekspansja na wschodzie oraz wzmocnienie pozycji polskiego Kościoła katolickiego. Polskiej szlachcie zależało również na uniezależnieniu się od Węgier, które po śmierci Ludwika Andegaweńskiego wciąż miały prawo do polskiego tronu.
Dokument unii w Krewie z 14 sierpnia 1385 roku
Unia Polski i Litwy miała przede wszystkim charakter personalny. Litewski książę Władysław Jagiełło obiecał, że ożeni się z wybraną na króla Polski niespełna dwunastoletnią córką Ludwika Andegaweńskiego Jadwigą, przyjmie chrześcijaństwo w obrządku katolickim, schrystianizuje Litwę oraz przyłączy swe ziemie do Królestwa Polskiego. Ponadto zobowiązał się do zapłacenia księciu Austrii dwóch tysięcy florenów za zerwane zaręczyny, odzyskania utraconych przez Litwę i Polskę ziem, zwrócenia wolności wszystkim chrześcijańskim jeńcom wojennym oraz przeznaczenia wszystkich swoich skarbów na odzyskanie strat obu państw. W zamian za to miał zostać władcą Polski i Litwy. Akt został potwierdzony pieczęciami braci litewskiego księcia: Skirgiełły, Korybuta, Lingwena i Witolda.
Polska i Litwa w latach 1386–1434
Z formalnego punktu widzenia dokument podpisany w Krewie nie był aktem unii, czyli związku obu państw. Był raczej uwierzytelnionym protokołem pertraktacji małżeńskich między Jagiełłą a działającymi w imieniu Jadwigi panami polskimi oraz królową węgierską Elżbietą. Z tego względu niektórzy historycy kwestionowali jego autentyczność oraz rzeczywistą moc prawną. Wątpliwości budził przede wszystkim nieprecyzyjny termin applicare, który nie jest ścisłym pojęciem prawniczym. W 1987 roku litewski prawnik Jonas Dainauskas opublikował artykuł, w którym zakwestionował autentyczność dokumentu, jednak przedstawione przez niego argumenty nie były wystarczająco silne, aby tę tezę utrzymać.
Zamek w Krewie na Białorusi (fot. Viktar Paltsiuk/wikipedia)
Dziś nikt już na Litwie nie ma wątpliwości, że znajdujący się w Archiwum Kapituły Katedralnej w Krakowie dokument jest oryginalny. Potwierdza to choćby jego litewskie wydanie przez zespół pod kierunkiem litewskiej uczonej Jūratė Kiaupienė w 2002 roku. Choć opinie historyków nadal różnią się w ocenie i interpretacji, faktem jest, że podpisanie tego dokumentu zapoczątkowało trwały związek Polski i Litwy, który z czasem zmienił swój charakter. Sama unia krewska rozpadła się w 1399 roku – po śmierci Jadwigi.
Na podst. muzhp.pl/wikipedia
