80 lat temu, 16 sierpnia 1945 roku, w Moskwie podpisano umowę polsko-radziecką o przebiegu granicy państwowej, która przypieczętowała utratę Kresów Wschodnich.
Dokument, podpisany przez Edwarda Osóbkę-Morawskiego (przedstawiciela Rządu Tymczasowego podporządkowanego Moskwie) i Wiaczesława Mołotowa (szefa sowieckiego MSZ), formalizował decyzje z konferencji w Teheranie (1943), Moskwie (1944) i Jałcie (1945). Granica opierała się na linii Curzona z 1920 roku, z niekorzystnymi dla Polski odchyleniami, np. przesunięciem o 22 km na zachód w rejonie Grodna.
Umowa była przygotowana przez Polski Komitet Wyzwolenia Narodowego, podporządkowany Stalinowi, który w lipcu 1944 roku wstępnie zgodził się na oddanie ZSRR ok. 40% przedwojennego terytorium Polski, w tym Wilna, Nowogródka i Lwowa. Ratyfikacja umowy nastąpiła 5 lutego 1946 roku w Warszawie, co prawnie potwierdziło cesję Kresów.
Dla mieszkańców Kresów oznaczało to dramatyczne zmiany: wysiedlenia, rozłąkę z rodziną i sowietyzację. Wielu stawiało opór lub uciekało na zachód. Straty terytorialne zrekompensowano Polsce ziemiami zachodnimi kosztem Niemiec. Propaganda komunistyczna przedstawiała umowę jako sprawiedliwą, choć w rzeczywistości wynikała z polityki siły Stalina, zaakceptowanej przez aliantów. Granica z 1945 roku, z drobnymi zmianami z 1951 roku, obowiązuje do dziś.
Granica między Polską a ZSRR w 1945 roku
