105 lat temu, 17 września 1920 roku, w Wołkowysku na Grodzieńszczyźnie urodził się gen. Janusz Brochwicz-Lewiński ps. „Gryf” – żołnierz batalionu AK “Parasol”, dowódca legendarnej obrony Pałacyku Michla w pierwszych dniach walk na Woli podczas Powstania Warszawskiego.
“Gryf” ukończył Dywizyjny Kurs Podchorążych Rezerwy przy 29. Dywizji Piechoty w 76. Lidzkim Pułku Piechoty w Grodnie, a w maju 1939 roku rozpoczął praktykę wojskową w tym samym pułku.
Rynek w Wołkowysku przed wojną (fot. wikipedia.org)
W 1939 roku uczestniczył w kampanii wrześniowej. Tego samego roku został aresztowany przez bolszewików i skazany na karę śmierci. Uciekł z pociągu jadącego na Wschód i po kilkumiesięcznej wędrówce przedostał się do Generalnej Guberni.
Janusz Brochwicz-Lewiński ps. Gryf
W 1940 roku wstąpił do Związku Walki Zbrojnej – Armii Krajowej. W latach 1942-44 był w partyzantce na Lubelszczyźnie. Od lutego 1944 roku przydzielony do Warszawy do Batalionu Kedywu AK „Parasol”. Działał na szlaku bojowym: Wola – Stare Miasto – kanały – Śródmieście Północ.
W Powstaniu Warszawskim wsławił się dowództwem bohaterskiej obrony kompleksu zabudowań „Getreide Industrie-Werke”, kamienicy zwanej Pałacykiem Michla na Woli. Budynek ten stanowił istotny punkt obrony przed niemieckim natarciem w kierunku barykady na ul. Wolskiej.
Pałacyk Michla – widok budynku na obelisku w miejscu walk (fot. Hubert Śmietanka/wikipedia.org)
Niemcy wielokrotnie próbowali zdobyć Pałacyk, przeprowadzając cztery zmasowane ataki, w tym jeden z użyciem broni pancernej. Pomimo przewagi liczebnej i wsparcia ogniowego, powstańcy skutecznie odpierali ataki, zadając nieprzyjacielowi znaczne straty. Obrona była jednak kosztowna – drużyna „Siódemki” straciła wielu żołnierzy, a z 1. kompanii pozostało tylko 8 walczących.
Józef Szczepański ps. Ziutek
W trakcie walk, Józef Szczepański ps. „Ziutek”, żołnierz batalionu „Parasol”, skomponował słowa piosenki „Pałacyk Michla”. Utwór stał się nie tylko hymnem batalionu, ale także jednym z najbardziej rozpoznawalnych symboli Powstania Warszawskiego.
Za obronę Pałacyku “Gryf” został odznaczony Krzyżem Walecznych.
Tablica upamiętniająca akcję grupy bojowej Janusza Brochwicza-Lewińskiego na aptekę Wendego na budynku przy Krakowskim Przedmieściu 55 w Warszawie (fot. wikipedia.org/Mateusz Opasiński)
Po kapitulacji powstania znalazł się w obozie przejściowym Lamsdorf (Łambinowice), a następnie w obozie jenieckim Murnau. Po jego wyzwoleniu przez Amerykanów pozostał na emigracji w Wielkiej Brytanii, gdzie służył w elitarnych jednostkach komandosów, wojskach kolonialnych i wywiadzie antykomunistycznym.
Na stałe wrócił do Polski w lipcu 2002 roku. Był Honorowym Patronem Straży Miejskiej m. st. Warszawy, a w 2007 roku Rada Miasta Stołecznego Warszawy przyznała mu tytuł Honorowego Obywatela m. st. Warszawy. W latach 2009-2014 był członkiem Kapituły Orderu Wojennego Virtuti Militari. Od tego czasu aktywnie działał w środowisku kombatanckim.
Janusz Brochwicz-Lewiński w 2007 roku (fot. wikipedia.org/Mariusz Kubik)
W kwietniu 2008 roku Prezydent RP Lech Kaczyński mianował go na stopień generała brygady. Podczas uroczystości w Belwederze z okazji Narodowego Święta Niepodległości w 2015 roku został odznaczony przez Prezydenta RP Andrzej Dudę Krzyżem Wielkim Orderu Odrodzenia Polski za wybitne zasługi dla niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej, za działalność na rzecz środowisk kombatanckich oraz pielęgnowanie pamięci o najnowszej historii Polski.
Odznaczony również Krzyżem Srebrnym Orderu Wojennego Virtuti Militari, Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski oraz Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski i Krzyżem Partyzanckim.
Mural upamiętniający gen. dyw. Janusza Brochwicz-Lewińskiego ps. „Gryf” na ścianie domu parafialnego Sanktuarium św. Faustyny w Warszawie (fot. facebook.com/ordynariat.polowy)
Zmarł 5 stycznia 2017 roku w Warszawie. Pośmiertnie został mianowany przez Prezydenta RP Andrzeja Dudę na stopień generała dywizji.
Źródło: wb24.org/prezydent.pl/naszahistoria.pl/wikipedia.org
