230 lat temu, w 1795 r., ostatni polski król, Stanisław August Poniatowski, podpisał w Grodnie akt abdykacji, kończąc tym samym istnienie Rzeczypospolitej Obojga Narodów.
Kraj stawał się coraz bardziej zależny od wpływów zaborców. W końcu Stanisław August został zmuszony do oddania władzy. W akcie abdykacji pisał: “Nie szukając w ciągu królowania naszego innych korzyści lub zamiarów, jak stać się użytecznym ojczyźnie Naszej, byliśmy także tego zdania, iż opuścić należy tron w okolicznościach, w których rozumieliśmy, że oddalenie Nasze przyłoży się do powiększenia szczęścia współziomków Naszych lub też przynajmniej umniejsza ich nieszczęścia…”.
Aż do 1797 r. król mieszkał stale w Grodnie pod rosyjską „opieką”. Po śmierci dawnej ukochanej, jej syn Paweł I pozwolił mu przyjechać do Petersburga, gdzie otrzymał na rezydencję Pałac Marmurowy, zaledwie kilka kroków od Pałacu Zimowego – siedziby cara. Były monarcha spędzał ostatnie lata życia w towarzystwie prawdopodobnej morganatycznej żony i matki jego kilkorga dzieci, Elżbiety z Szydłowskich Grabowskiej. Przy królu pozostawali również wierni przyjaciele i dawni dworzanie, tacy jak gen. Arnold Byszewski czy paź Jan Sagatyński.
Nowy Zamek w Grodnie, w którym abdykował król Stanisław August Poniatowski
Ostatni dzień życia Stanisława Augusta jest dobrze udokumentowany dzięki zapiskom naocznych świadków. Z samego rana 12 lutego 1798 r., po wypiciu, jak co dzień, filiżanki bulionu, król nagle zasłabł i stracił przytomność. Odzyskał ją na krótko, zdołał jedynie wezwać księdza, po czym zemdlał ponownie. Zmarł w cierpieniach o godz. 23.00. Lekarz przyboczny Jan Boeckler, który leczył króla także w Warszawie, po dokonaniu sekcji stwierdził, że przyczyną śmierci był wylew krwi do mózgu (apopleksja nerwowa). Niektórzy jednak podejrzewali, że monarcha został podstępnie otruty.
Król Stanisław August Poniatowski w Petersburgu, mal. Jan Czesław Moniuszko
Paweł I uczcił pamięć Stanisława Augusta zgodnie z jego królewską godnością, organizując uroczystą ceremonię pogrzebową. Zwłoki wystawiono na strojnym katafalku w Pałacu Marmurowym, ubrane w mundur polskiej Gwardii Narodowej, a na głowie umieszczono koronę ufundowaną przez samego cara. 8 marca 1798 r. ciało złożono w podziemiach katolickiego kościoła św. Katarzyny przy Newskim Prospekcie w Petersburgu. Spoczywało tam aż do dwudziestolecia międzywojennego, kiedy przeniesiono je uroczyście do dawnej rodzinnej posiadłości Poniatowskich w Wołczynie pod Brześciem. Ostatecznie króla pochowano dopiero w 1995 r. w krypcie archikatedry św. Jana Chrzciciela w Warszawie.
Przeczytaj również:
228 lat temu król Stanisław Poniatowski został zesłany do Grodna
230 lat temu Sejm w Grodnie ratyfikował drugi rozbiór Polski
Oprac. na podst. muzhp.pl/wikipedia.org
