220 lat temu (1805) z inicjatywy wybitnego działacza oświeceniowego Tadeusza Czackiego powstało słynne Liceum Krzemienieckie. Ze względu na swoją nieocenioną rolę w historii polskiej kultury na Kresach było ono nazywane Atenami Wołyńskimi. Potomek znamienitej wołyńskiej rodziny magnackiej był członkiem Komisji Edukacji Narodowej i jednym z twórców Konstytucji 3 maja oraz właścicielem wielkiego zbioru historycznych pamiątek narodowych w swojej rezydencji w Porycku.
W chwili założenia szkoły Czacki był wizytatorem szkolnym guberni wołyńskiej, podolskiej i kijowskiej. Dzieło Czackiego wsparli także Hugo Kołłątaj oraz kurator wileński Adam Jerzy Czartoryski. Początkowo było to gimnazjum, a więc szkoła średnia. Na jej siedzibę wybrano dawne kolegium jezuickie, otaczające monumentalny barokowy kościół św. Ignacego Loyoli i Stanisława Kostki, wraz z pobliskim klasztorem bazylianów. Całość zaadaptowano według projektu Jakuba Kubickiego, projektanta m.in. warszawskiego Belwederu.
Tablica pamiątkowa poświęcona Tadeuszowi Czackiemu w Krzemieńcu (fot. wikipedia.org)
Pierwszym dyrektorem mianowano matematyka Józefa Czecha, który walnie przyczynił się do późniejszej sławy tej placówki. Gimnazjum mogło pochwalić się znakomitą kadrą naukową, w której skład wchodzili także filolog polski Euzebiusz Słowacki, poeta Alojzy Feliński, literaturoznawca Alojzy Osiński oraz historyk Joachim Lelewel. Ponadto szkoła miała bogatą bibliotekę, po części pochodzącą ze zbioru Stanisława Augusta, a także ogród botaniczny z około 12 tys. gatunkami roślin.
Liceum na pocztówce z okresu międzywojennego
Do gimnazjum uczęszczali głównie synowie szlachty wołyńskiej. Do najbardziej znanych uczniów należeli: Juliusz Słowacki, Antoni Malczewski (twórca pierwszej polskiej powieści poetyckiej), Narcyz Olizar (pamiętnikarz i senator z okresu powstania listopadowego), Stanisław Worcell (teoretyk socjalizmu utopijnego), Józef Korzeniowski (pisarz), Ernest Malinowski (inżynier i budowniczy kolei, m.in. w Peru).
Zdjęcie budynku liceum w 2006 roku (fot. wikipedia.org)
W 1819 r. fundator gimnazjum cesarz Aleksander I podwyższył jego rangę do liceum, czyli szkoły mającej prawo przyznawania niższych tytułów naukowych. Owocny rozwój placówki został gwałtownie zatrzymany w wyniku represji po 1831 r., kiedy liceum zamknięto, a jego cenne zbiory przekazano nowo powstałemu uniwersytetowi w Kijowie.
Liceum Krzemienieckie zostało ponownie otwarte w 1922 r. na mocy dekretu Józefa Piłsudskiego. Funkcjonowało do 1939 r., będąc jedną z najlepszych szkół w II RP.
Źródło: muzhp.pl
