2 stycznia 1665 roku Stefan Czarniecki został mianowany hetmanem polnym koronnym, jednym z najwyższych dowódców wojskowych w Rzeczypospolitej Obojga Narodów. Buławę hetmańską, odebraną wcześniej Jerzemu Sebastianowi Lubomirskiemu, wręczył mu chorąży wielki koronny – późniejszy król Polski Jan Sobieski. Była to jedna z ostatnich nominacji w burzliwym życiu wybitnego wodza, który swoją karierę wojskową rozpoczął od najniższych szczebli i doszedł do samego szczytu wojskowego dowództwa.
Stefan Czarniecki herbu Łodzia urodził się około 1599 roku w Czarncy koło Włoszczowy w rodzinie średniozamożnej szlachty. Przez dekady zapracował sobie na reputację jednego z najskuteczniejszych dowódców Rzeczypospolitej, uczestnicząc w licznych kampaniach z Turkami, Tatarami, Kozakami, Rosjanami i Szwedami. Sławę szczególnie przyniosły mu działania podczas potopu szwedzkiego (1655–1660), gdzie sprawnie stosował walkę podjazdową i partyzancką, a jego nazwisko znalazło się nawet w polskim hymnie narodowym jako symbol oporu i walki o ojczyznę.
Józef Brandt, Czarniecki pod Koldyngą podczas tzw. potopu szwedzkiego, 1870
Mimo wieloletniej służby hetmańskie odznaczenie Czarnieckiego przyszło bardzo późno – dopiero na szczycie jego kariery, zaledwie sześć tygodni przed śmiercią. Po odebraniu buławy hetmańskiej od Lubomirskiego, który popadł w konflikt z królem i sejmowymi władzami, Czarniecki wrócił do działań wojennych, toczonych wówczas na południowo-wschodnich kresach Rzeczypospolitej. Jednak nie zdążył długo cieszyć się nominacją – zmarł nagle 16 lutego 1665 roku podczas podróży do Lwowa, prawdopodobnie wskutek rany odniesionej podczas tłumienia zamieszek na Ukrainie.
Śluby lwowskie Jana Kazimierza, fragment obrazu Jana Matejki (po prawej stronie Czarniecki)
Jego śmierć przerwała plany monarchy i szlachty dotyczące reorganizacji wojskowych władz oraz ewentualnej elekcji vivente rege (czyli za życia króla). Po uroczystych pogrzebach organizowanych w Warszawie, Czarniecki został pochowany w rodzinnej Czarncy, w kościele, który sam ufundował.
Kresowiak
