W XVII i XVIII wieku Grodno, jako miejsce obrad sejmów Rzeczypospolitej, przyciągało szlachtę i magnatów, którzy budowali tu pałace nad Niemnem. Do dziś przetrwał tylko jeden z trzech – dawny pałac Sapiehów.
Jednym z najbardziej atrakcyjnych miejsc pod zabudowę rezydencjonalną było Podole nad Niemnem (dzisiejsza ulica Podolna). Do początku XX wieku stały tu trzy pałace, z których obecnie zachował się jedynie pałac Sapiehów, później przekształcony w browar.
Dzielnica Podole na mapie Grodna z czasów carskich (źródło: harodnia.com)
Pałac Przeździeckich
Budynek przy ul. Mostowa 56, wzniesiony w połowie XVIII wieku przy przeprawie przez Niemen, pierwotnie był murowanym pałacem należącym do referendarza litewskiego Antoniego Przeździeckiego (1753 r.). W 1798 r. oznaczono go jako „dom Przeździeckiego”. Na początku XIX wieku, prawdopodobnie po pożarze, popadł w ruinę. W 1828 r. należał do radcy stanu Sweczyna, a w 1848 r. do Hermana (być może rajcy Karla Hermana).
Na początku lat 60. XIX wieku budynek przekształcono w łaźnię, której właścicielem był przedstawiciel rodu Romerów. W 1861 r. widoczny był jako dwupiętrowa ruina bez dachu. Do 1884 r. łaźnia należała do Teofila Kamińskiego.
W 1907 r. nieruchomość prawdopodobnie należała do Ławickiego. Łaźnia działała do początku I wojny światowej. W latach 20. XX wieku, w stanie częściowej ruiny, budynek rozebrano.
Widok na grodzieńskie Podole na rycinie z XVII wieku
Pałac Morawskiego
Pałac wzniesiono między 1783 a 1793 r. na miejscu dawnego domu hetmana Pacieja (1688 r.) i późniejszych własności Czartoryskich. Zbudował go generał Ignacy Feliks Morawski (1744–1790) – była to duża dwupiętrowa bryła w kształcie litery „P” z arkadową bramą.
Na początku XIX wieku budynek zaadaptowano na koszary, potem na szpital wojskowy i łaźnię, z licznymi pomieszczeniami użytkowymi. Stopniowo popadał w ruinę, w połowie XIX wieku rozebrano 2/3 konstrukcji, a do 1859 r. całkowicie zniknął. Na jego miejscu powstały „koszary Morawskich” (zniszczone w II wojnie światowej), a pozostałości rozebrano w 2006 r.
Pałace na grodzieńskim Podolu (fot. harodnia.com)
Pałac Sapiehów
Pałac powstał prawdopodobnie między 1601 a 1706 r. jako własność Sapiehów, później przeszedł w ręce Ogińskich. Był to dwupiętrowy budynek z wieżami narożnymi, przebudowywany w XVIII w. W 1706 r. należał do wojewody Józefa Ogińskiego, a w latach 50.-70. XVIII w. do hetmana Michała Kazimierza Ogińskiego. W 1789 r. stał się własnością kanclerza Aleksandra Sapiehy.
Budynek pałacu Sapiehów-Ogińskich na początku lat 1860-tych jeszcze przed przerobieniem go na browar (fot. wikipedia.org)
Pałac podczas I wojny światowej (fot. grodnobrowar.by)
W 1801 r. pałac kupił hrabia Dziekoński, ale w 1832 r. miasto przejęło go na koszary. Później zmieniał właścicieli, aż w latach 70. XIX w. Józef Kunc przekształcił go w browar, dobudowując warzelnię. W 2007 r. browar zamknięto, a budynek kilkukrotnie zmieniał właścicieli. Obecnie trwa jego renowacja; w budynku ma powstać luksusowy hotel w stylu początku XX wieku, z zachowaniem wybranych elementów pierwotnej architektury.
Grodzieński browar w trakcie renowacji w 2023 roku (fot. wikipedia.org)
Tak będzie wyglądał dawny pałac, a później browar, po renowacji (fot. grodnobrowar.by).
Pałac zachował elementy barokowe, m.in. pilastry i sklepione piwnice. Jego dokładna data budowy wymaga badań archeologicznych.
Kresowiak
Wesprzyj naszą pracę!
