Dziś obchodzimy 280. rocznicę urodzin Andrzeja Tadeusza Bonawentury Kościuszki (ur. 4 lutego 1746 na Mereczowszczyźnie na Polesiu) – wybitnego bohatera narodowego Polski, USA oraz Białorusi, symbolu walki o wolność oraz wzoru odwagi i honoru.
Kościuszko pochodził z niezbyt zamożnej szlachty i był czwartym dzieckiem pułkownika Ludwika Tadeusza Kościuszki. Edukację rozpoczął w 1755 roku w szkole pijarów w Lubieszowie, jednak po śmierci ojca w 1760 roku musiał ją przerwać. Dzięki wsparciu rodziny Czartoryskich kontynuował naukę w Szkole Rycerskiej. Wyjątkowe zdolności pozwoliły mu zdobyć królewskie stypendium na studia sztuk pięknych w Paryżu, jednak jego prawdziwą pasją była inżynieria wojskowa. Ponieważ jako cudzoziemiec nie mógł oficjalnie uczęszczać do francuskiej szkoły wojskowej, uczył się prywatnie.
Dwór w Mereczowszczyźnie – muzeum Tadeusza Kościuszki na Białorusi (fot. Oksana Kirsanova/wikipedia)
Po powrocie do Polski w 1775 roku Kościuszko nie znalazł satysfakcjonującego zajęcia. Problemy rodzinne i nieudana miłość do hetmanówny Ludwiki Sosnowskiej skłoniły go do wyjazdu za granicę. Przez Drezno i Paryż dotarł do Ameryki – podczas podróży jego statek rozbił się, lecz on szczęśliwie ocalał i w 1776 roku stanął na amerykańskim wybrzeżu.
Dzięki wiedzy i umiejętnościom w zakresie fortyfikacji i artylerii, Kościuszko szybko zdobył uznanie Amerykanów. Po początkowych trudnościach finansowych został mianowany pułkownikiem Armii Kontynentalnej. W 1777 roku zaprojektował i nadzorował budowę umocnień pod Saratogą, co pozwoliło Amerykanom odnieść pierwsze strategiczne zwycięstwo, otwierające drogę do wsparcia Europy w wojnie o niepodległość USA. Budował również fortyfikacje w Filadelfii i West Point, wykonując swoje zadania z wyjątkową starannością. Za zasługi otrzymał od George’a Washingtona pamiątkową szablę i pistolet z napisem: „Ameryka i Washington przyjacielowi swemu, Tadeuszowi Kościuszce”, a także Medal Cyncynata.
Jerzy Waszyngton odznacza Kościuszkę Orderem Cyncynata, tempera Michała Stachowicza z 1818 roku
Po powrocie do Polski Kościuszko objął rodzinne dobra, wprowadzając łagodzenie pańszczyzny dla chłopów, a w 1789 roku otrzymał patent generalski i pensję, co umożliwiło mu pełne poświęcenie się służbie wojskowej. W czasie wojny w Obronie Konstytucji 3 Maja dowodził dywizją koronną i wykazał się dużymi umiejętnościami taktycznymi i inżynierskimi. Był jednym z głównych twórców konspiracji przeciwko Targowicy i inicjatorem Insurekcji Kościuszkowskiej w 1794 roku.
Przysięga Kościuszki na Rynku w Krakowie, 1794 (autor: Franciszek Smuglewicz)
Podczas bitwy pod Racławicami 4 kwietnia 1794 roku, dowodząc 4 tysiącami żołnierzy i 1920 kosynierami, Kościuszko odparł atak 2900 żołnierzy rosyjskich. Jego charyzma i decyzje umożliwiły zdobycie rosyjskich armat, a Uniwersał Połaniecki, ogłoszony 7 maja 1794, łagodził pańszczyznę i zachęcał chłopów do wstępowania do powstania. Mimo klęski pod Maciejowicami i uwięzienia w Petersburgu, jego niezłomny duch i wizja wolnej Polski przetrwały.
Kościuszko na obrazie Matejki
Po zwolnieniu Kościuszko podróżował do Ameryki, aby odzyskać zaległy żołd i sprzedać posiadłość na rzecz wykupu niewolników. Później przebywał w Europie, prowadząc rozmowy z Napoleonem i carem Aleksandrem, nie godząc się na instrumentalne traktowanie spraw narodowych. Ostatnie lata życia spędził w Szwajcarii, gdzie zmarł w 1817 roku. Jego serce zostało ostatecznie umieszczone w Zamku Królewskim w Warszawie, a ciało spoczęło w krypcie królewskiej w Krakowie obok księcia Józefa Poniatowskiego.
Tadeusz Kościuszko inżynier wojskowy i artylerzysta jest postacią o uniwersalnym znaczeniu, symbolem walki o wolność i sprawiedliwość społeczną. Jego imieniem nazwano ulice, miejscowości, a nawet najwyższy szczyt Australii – Górę Kościuszki. W Krakowie wzniesiono Kopiec Kościuszki, który przez lata zaborów stanowił fragment polskiej ziemi pozostający własnością narodu i był miejscem licznych pielgrzymek.
Generał Kościuszko wciąż pozostaje inspiracją dla kolejnych pokoleń Polaków, a jego życie i czyny nadal uczą odwagi, poświęcenia i miłości do Ojczyzny.
Źródło: wojsko-polskie.pl
