441 lat temu (1585) król Stefan Batory zatwierdził przywilej fundacyjny kolegium jezuitów w Nieświeżu. Uczelnia powstała z inicjatywy magnata Mikołaja Krzysztofa Radziwiłła „Sierotki”, właściciela miasta – było to trzecie kolegium jezuitów na terenach Wielkiego Księstwa Litewskiego, po kolegium w Wilnie (1569) i kolegium w Połocku (1580).
Nieświeskie kolegium szybko stało się lokalnym centrum edukacji klasycznej, duchowej i artystycznej. Jezuici prowadzili tu zajęcia z łaciny, retoryki i nauk humanistycznych, przygotowując młodzież do pełnienia ról publicznych w życiu politycznym i kościelnym.
Fasada i plan kolegium nieświeskiego
Placówka nie ograniczała się jednak wyłącznie do nauczania. Jezuici z Nieświeża byli aktywni w życiu miasta: prowadzili teatr szkolny, aptekę, bursę muzyczną, konwikt dla ubogiej szlachty oraz drukarnię.
Nesvisium. Rycina Tomasza Makowskiego (1604)
Do kolegium przylegał barokowy kościół Bożego Ciała, wzniesiony w latach 1587–1593 według projektu włoskiego architekta jezuity Giovanni Maria Bernardoniego na wzór rzymskiej świątyni Il Gesù. Świątynia, która do dziś pozostaje jednym z najcenniejszych zabytków Nieświeża, została włączona wraz z zamkiem Radziwiłłów na listę światowego dziedzictwa UNESCO.
Kościół Bożego Ciała w Nieświeżu (fot. planetabelarus.by)
Kolegium funkcjonowało aż do kasaty Towarzystwa Jezusowego w 1773 roku, kiedy to jezuici musieli opuścić swoje szkoły. Dokumenty z kolegium, takie jak spisy inwentarzy z lat 1773–1774, stanowią dziś cenne źródło wiedzy o życiu szkolnym i codzienności tamtych czasów.
Kresowiak
