Tego dnia w 1894 roku urodził się Jan Stanisław Kochanowski – wybitny pedagog, przyrodnik i społecznik. Z jego inicjatywy w grodzie nad Niemnem powstało pierwsze zoo na terenach dzisiejszej Białorusi. Dzięki takim pasjonatom jak Jan Kochanowski, Grodno w okresie międzywojennym stało się jednym z najważniejszych ośrodków naukowo-popularyzatorskich na Kresach.
Jan Kochanowski urodził się 16 lutego 1894 r. w Grodnie w rodzinie szlacheckiej herbu Korwin. Ukończył gimnazjum w Grodnie jeszcze przed I wojną światową, a następnie studiował agronomię w Taborze i Dorpacie. Ostatecznie uzyskał dyplom inżyniera rolnictwa w Szkole Głównej Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie w 1925 roku. W 1919 r. rozpoczął pracę jako nauczyciel w Państwowym Gimnazjum im. Adama Mickiewicza w Grodnie, gdzie nie tylko uczył, ale także angażował młodzież w praktyczne poznawanie przyrody i ochronę środowiska.
Jan Kochanowski(foto z archiwum Janusza Parulisa)
Jan Kochanowski (drugi rząd, trzeci z lewej) w gronie nauczycieli grodzieńskiego gimnazjum w 1919 r. (fot. dzikiezycie.pl)
Kochanowski był pionierem edukacji ekologicznej i ochrony przyrody w regionie. Był współzałożycielem Towarzystwa Miłośników Przyrody w Grodnie (1928), które aktywnie prowadziło badania terenowe, inwentaryzację przyrodniczą oraz ochronę lokalnych gatunków i rezerwatów. Jego wykłady, wystawy i liczne publikacje popularyzowały wśród grodnian ideę troski o naturalne środowisko.
Jan Kochanowski na obozie wypoczynkowym z uczniami w Jeziorach pod Grodnem (fot. birdwatch.by)
Jednym z najbardziej znanych osiągnięć Kochanowskiego było odtworzenie ogrodu botanicznego w Grodnie w 1925 roku na terenie dawnego Królewskiego Ogrodu Botanicznego, istniejącego jeszcze za czasów króla Stanisława Augusta Poniatowskiego.
Z ogrodu botanicznego wyrosła także idea ogrodu zoologicznego – w 1927 r. powstało w Grodnie pierwsze zoo na ziemiach dzisiejszej Białorusi.
Grodzieńskie ZOO – z archiwum Feliksa Woroszylskiego:
Oprócz działań przyrodniczych, Kochanowski aktywnie uczestniczył w życiu społecznym Grodna – organizował wystawy na temat ochrony przyrody, publikował artykuły w grodzieńskich czasopismach (np. „Niemen”), prowadził liczne wykłady dla miejscowej społeczności i młodzieży. Jego praca pomagała kształtować lokalną tożsamość kulturową i naukową.
Wieś Porzecze – największy dąb na ziemi grodzieńskiej. Źródło: Kochanowski J., 1931, „Zabytkowe drzewa”, Ochrona Przyrody, R. 11, s. 209–210.
Okupacja II wojny światowej tragicznie zakończyła jego życie. W 1942 roku został aresztowany przez Niemców i rozstrzelany po tym, jak zgłosił się na ochotnika, by uratować innego więźnia.
Tablica upamiętniająca Jana Kochanowskiego przy wejściu do grodzieńskiego ZOO (fot. D.Batura/wikipedia.org)
W Grodnie pamięć o Janie Kochanowskim jest wciąż żywa. Miasto upamiętniło go na różne sposoby, m.in. nadając jego imię jednej z ulic oraz umieszczając przy wejściu do ZOO tablicę pamiątkową.
Kresowiak
