Dziś obchodzimy Święto Żyrowickiej Ikony Matki Bożej — jednej z najbardziej czczonych chrześcijańskich świętości na Białorusi, uznawanej za cudowną zarówno przez Kościół katolicki, jak i Cerkiew prawosławną.
Żyrowice, malownicza miejscowość nieopodal Słonima na południowej Grodzieńszczyźnie, są jednym z najstarszych maryjnych miejsc kultu na ziemiach dawnego Wielkiego Księstwa Litewskiego. Według tradycji około 1470 roku pastuszkowie odnaleźli w lesie niezwykły wizerunek Matki Bożej z Dzieciątkiem, wyrzeźbiony w kamieniu i jaśniejący na gałęziach gruszy. Obraz zabrano do właściciela dóbr, podskarbiego litewskiego Aleksandra Sołtana, jednak następnego dnia cudownie zniknął ze szkatuły i ponownie został odnaleziony na tym samym drzewie. Wydarzenie uznano za znak Boży.
Odnalezienie Żyrowickiej Ikony Matki Bożej
W miejscu objawienia Aleksander Sołtan polecił wznieść drewnianą cerkiew. Po jej pożarze w 1520 roku dzieci miały ujrzeć na ruinach ikonę oraz „Pannę niezwykłej urody”. Ocalały cudowny wizerunek umieszczono w nowej świątyni, obok której w 1549 roku powstał Monaster Żyrowicki.
Koronacja papieska i „litewska Częstochowa”
Słynący łaskami wizerunek szybko stał się celem licznych pielgrzymek. Modlili się przed nim wierni różnych obrządków — prawosławni, katolicy i unici. Żyrowice odwiedzali również polscy królowie, m.in. Jan Kazimierz, Jan III Sobieski, August II Mocny oraz Stanisław August Poniatowski. Jan III Sobieski miał ofiarować tu jako wotum dziękczynne szablę spod Wiednia.
Ikona Matki Bożej Żyrowickiej
W latach 1613–1839 monaster znajdował się pod opieką bazylianów i był jednym z najważniejszych ośrodków Kościoła unickiego. Pierwszym przełożonym klasztoru został późniejszy święty męczennik — Jozafat Kuncewicz. W tym okresie powstał monumentalny Sobór Zaśnięcia Najświętszej Maryi Panny.
Monastyr w Żyrowicach na obrazie Napoleona Ordy z 1876 r.
19 września 1730 roku cudowny wizerunek Matki Bożej Żyrowickiej został uroczyście ukoronowany koronami papieskimi przez metropolitę kijowsko-halickiego, arcybiskupa unickiego Atanazego Szeptyckiego. Była to szósta koronacja cudownego obrazu Matki Bożej w Rzeczypospolitej — po Częstochowie, Trokach, Kodniu, Sokalu i Podkamieniu. Radziwiłłowie przekazali na ten cel złoto i drogocenne kamienie.
Płaskorzeźba Matki Bożej Żyrowickiej (fot. elib.psu.by)
Uroczystości koronacyjne trwały cały tydzień i zgromadziły tysiące pielgrzymów. Według przekazów odnotowano wówczas liczne cudowne uzdrowienia. W XVIII wieku o Żyrowicach mówiono często jako o „Częstochowie unitów” lub „litewskiej Częstochowie”, gdyż kult Matki Bożej Żyrowickiej był w Wielkim Księstwie Litewskim równie silny, jak kult Matki Boskiej Częstochowskiej w Koronie.
Losy sanktuarium
W 1655 roku Żyrowice zostały zniszczone przez Kozaków, jednak sanktuarium odbudowano. W XIX wieku monaster stał się siedzibą biskupstwa unickiego. Po likwidacji unii brzeskiej przez władze carskie w 1839 roku większość grekokatolików zmuszono do przejścia na prawosławie, a świątynie unickie zamieniono na cerkwie. Taki los spotkał również kompleks klasztorny w Żyrowicach.
Monastyr na rycinie z XIX wieku (fot. wikipedia.org)
W okresie II Rzeczypospolitej sanktuarium ponownie znalazło się w centrum życia religijnego regionu. Do Żyrowic każdego roku przybywały pielgrzymki, m.in. ze Słonimia. Po latach okupacji sowieckiej i niemieckiej monaster pozostaje dziś jednym z najważniejszych miejsc pielgrzymkowych na Białorusi.
Monastyr w okresie międzywojennym (fot. NAC)
Monastyr dzisiaj (fot. belarus.by)
Cudowna ikona
Cudowny wizerunek Matki Bożej Żyrowickiej ma niezwykle małe rozmiary — zaledwie 5,6 × 4,4 cm — i wykonany jest z jaspisu. Znajduje się w barokowym ikonostasie Soboru Zaśnięcia Najświętszej Maryi Panny. Sama świątynia jest monumentalną trójnawową budowlą zwieńczoną kopułą z latarnią.
Sobór Zaśnięcia Matki Bożej w latach 30. XX w. (fot. NAC)
Wnętrze soboru (fot. fgb.by)
Do południowej ściany soboru przylega cerkiew św. Mikołaja, zbudowana w miejscu odnalezienia ikony na gruszy. To tam zimą przechowywany jest cudowny wizerunek.
Żyrowicka Madonna w Rzymie
Niezwykłą ciekawostką pozostaje fakt, że podczas remontu klasztoru bazylianów w Rzymie w 1718 roku spod starego tynku odkryto fresk przedstawiający powiększoną kopię Żyrowickiej Ikony Matki Bożej. Wizerunek został odnowiony przez malarza Wawrzyńca Gramiccię, który — według tradycji — doznał podczas pracy cudownego uzdrowienia.
Rzymska kopia ikony, znana jako Madonna del Pascolo (fot. Wikimedia Commons)
Do dziś zarówno rzymska kopia, znana jako Madonna del Pascolo, jak i oryginalny wizerunek w Żyrowicach otaczane są wielką czcią wiernych.
Kresowiak
