90 lat temu, 12 maja 1936 roku, dokładnie rok po pogrzebie Marszałka w Warszawie i Krakowie, w Wilnie uroczyście pochowano jego zabalsamowane serce oraz szczątki matki – Marii Piłsudskiej z Bilewiczów.
Zgodnie z testamentem Piłsudski chciał, by jego serce spoczęło w Wilnie, wśród żołnierzy, którzy w kwietniu 1919 roku „rzucili mu Wilno pod nogi jak prezent”. Obok serca miała leżeć trumna jego matki, sprowadzona specjalnie z Litwy.
Urnę z sercem nieśli najstarsi towarzysze Marszałka, a trumnę matki – oficerowie. Gdy składano je do grobu na Cmentarzu na Rossie, oddano 101 salw armatnich – dokładnie tak, jak życzył sobie Piłsudski: „żeby szyby w Wilnie się trzęsły”. Na grobie położono wielką bazaltową płytę z prostym napisem „Matka i Serce Syna” oraz inskrypcją z poematu Słowackiego, wybraną przez samego Marszałka:
„Gdy mogąc wybrać, wybrał zamiast domu / Gniazdo na skałach orła… Tak żyłem.”
Uroczysty pogrzeb serca Józefa Piłsudskiego i szczątków jego matki (fot. cbw.wp.mil.pl)
Kondukt pogrzebowy z sercem Józefa Piłsudskiego w Wilnie (fot. kurierwilenski.lt)
Oficerowie Wojska Polskiego niosą urnę z sercem Komendanta przy Ostrej Bramie (fot. kurierwilenski.lt)
Srebrna urna z napisem:”Serce Józefa Piłsudskiego. 12 maja 1935″ i wizerunkiem orła (fot. kurierwilenski.lt)
Ostatnia warta honorowa we wrześniu 1939 — legenda czy fakt historyczny?
Z czasem narosła legenda, że żołnierze stojący na warcie honorowej przy mauzoleum pozostali na posterunku aż do śmierci, gdy Sowieci weszli do Wilna. W rzeczywistości warta została zdjęta już 1 września. Jednak w pobliżu mauzoleum zginęło w walce trzech polskich żołnierzy.
Mauzoleum Matki i Serca Syna w II RP (fot. fotopolska.eu)
Warta honorowa przy grobie Matki i Serca Syna (fot. kurierwilenski.lt)
Kim był Piłsudski dla Polaków?
Jak pisał Stanisław Cat-Mackiewicz: „Piłsudski miał fanatycznych wielbicieli, którzy kochali go bardziej niż własnych rodziców i dzieci, ale też wielu ludzi, którzy go nienawidzili”. W dniu pogrzebu te podziały na chwilę jakby zniknęły.
Eugeniusz Kwiatkowski wspominał, że Marszałek niezwykle boleśnie odczuwał każde upokorzenie Polski – zarówno przez obcych, jak i przez swoich. Nie znosił partyjnych sporów, które osłabiały państwo. Już w czasach Legionów mówił, że niepodległa Polska będzie tak wielkim dobrem, że wszystkie podziały partyjne ucichną. Rzeczywistość po 1919 roku mocno go rozczarowała.
Grób Matki i Serca Syna (fot. wikimedia commons)
Gardził chaotyczną „sejmokracją” i w maju 1926 roku dokonał przewrotu, by – jak sam mówił – „uzdrowić” państwo. Dla jednych był to ratunek dla słabnącej Rzeczypospolitej, dla innych – początek rządów autorytarnych.
Niezależnie od ocen, Józef Piłsudski pozostaje największą postacią w drodze Polski do niepodległości i jednym z najważniejszych twórców II Rzeczypospolitej.
Oprac. na podst. cbw.wp.mil.pl
