Dziś przypada 112. rocznica urodzin Adolfa Pilcha ps. „Góra” i „Dolina”, uznawanego za legendę polskiej partyzantki na Kresach Wschodnich oraz jednego z najwybitniejszych cichociemnych. Dowodzone przez niego zgrupowanie wykonało niezwykły marsz z Nowogródczyzny pod Warszawę. Pomiędzy cofającymi się oddziałami niemieckimi pokonało ponad 600 kilometrów, by wziąć udział w powstańczych walkach w stolicy.
Adolf Pilch urodził się 22 maja 1914 roku w Wiśle na Śląsku Cieszyńskim. Przed wojną ukończył szkołę podchorążych piechoty, a po wybuchu wojny przedostał się przez Węgry i Jugosławię do Francji, gdzie walczył w szeregach Wojska Polskiego. Po klęsce Francji trafił do Wielkiej Brytanii, gdzie przeszedł elitarne szkolenie cichociemnych – specjalnie przygotowywanych żołnierzy do działań dywersyjnych w okupowanej Polsce.
Por. Adolf Pilch „Góra”, „Dolina”, dowódca Zgrupowania Stołpeckiego AK, 1944 r. Fot. AAN
W nocy z 16 na 17 lutego 1943 roku został zrzucony do okupowanej Polski. Trafił na Nowogródczyznę, gdzie objął dowództwo oddziałów partyzanckich Armii Krajowej. To właśnie tam zasłynął jako niezwykle skuteczny dowódca. Kierowane przez niego zgrupowanie stołpecko-nalibockie prowadziło walki zarówno z niemieckim okupantem, jak i sowiecką partyzantką.
Dowódcy Zgrupowania Stołpeckiego AK z mieszkańcami Nowogródczyzny. Adolf Pilch trzeci od lewej. Kostuchy, maj 1944 r. Fot. AAN
W szczytowym momencie jego formacja liczyła około tysiąca żołnierzy i była jednym z największych zgrupowań partyzanckich AK na Kresach Wschodnich.
Urodziny dowódcy Zgrupowania Stołpeckiego AK por. Adolfa Pilcha „Góry”. Solenizant oznaczony strzałką, wraz z dowództwem zgrupowania. Starzynki koło Iwieńca, 22 maja 1944 r. Fot. AAN
W ciągu 588 dni walk żołnierze dowodzeni przez Pilcha stoczyli 235 starć z dwoma ówczesnymi wrogami (nie licząc walk w Puszczy Nalibockiej podczas operacji „Herman” oraz walk obronnych na Żoliborzu). Przeszli ponad 700-kilometrowy szlak bojowy, na którym pozostawili 720 grobów swoich towarzyszy broni.
Zgrupowanie Armii Krajowej „Kampinos”, wrzesień 1944. Konny oddział ułanów por. Adolfa Pilcha „Góra”, „Dolina”. Fot. z zasobu IPN (dar prywatny Anny Kacprzyk)
Latem 1944 roku Adolf Pilch przeprowadził swój oddział z Puszczy Nalibockiej aż do Puszczy Kampinoskiej pod Warszawą. Tam jego żołnierze weszli w skład słynnej Grupy Kampinos i walczyli podczas Powstania Warszawskiego. Szczególnie głośnym sukcesem był atak na rosyjskich kolaborantów stacjonujących w Truskawiu, gdzie partyzanci „Doliny” rozbili siły SS, zadając im ciężkie straty.
Mjr Alfons Kotowski „Okoń” przemawia do żołnierzy Zgrupowania „Kampinos” przed wymarszem do lasów świętokrzyskich. Adolf Pilch pierwszy z prawej. Fot. IPN
Po wojnie, jak wielu bohaterów, Adolf Pilch nie mógł wrócić do komunistycznej Polski. Osiedlił się w Wielkiej Brytanii, gdzie działał w środowiskach kombatanckich i pielęgnował pamięć o żołnierzach Armii Krajowej. Opublikował wspomnienia pt. Partyzanci trzech puszcz. Zmarł w Londynie 26 stycznia 2000 roku.
Najnowsze wydanie wspomnień Adolfa Pilcha „Partyzanci trzech puszcz”
Major Adolf Pilch do dziś pozostaje wzorem niezłomności i taktycznego geniuszu. Dość powiedzieć, że jako bezpośredni dowódca leśnych oddziałów nie przegrał ani jednej bitwy czy potyczki.
Przeprowadzając konspiracyjne i powstańcze akcje, oprócz odwagi i bohaterstwa, zawsze brał pod uwagę również bezpieczeństwo swoich podkomendnych oraz unikanie niepotrzebnych strat.
Kresowiak
