W Żupranach na Oszmiańszczyźnie trwa jubileusz 150-lecia kościoła pw. Świętych Apostołów Piotra i Pawła. Świątynia, która od ponad półtora wieku służy wiernym, ma bogatą i burzliwą historię sięgającą połowy XVI wieku.
Pierwsza wzmianka o kościele pochodzi z 1550 roku – był już wtedy czynny. Ufundowali go Henryk Duksza i Dowgird. Pod koniec XVI stulecia świątynię przekształcono w zbór kalwiński. Dopiero w 1646 roku, dzięki staraniom kanonika ks. Pawła Klanczkowskiego, świątynia wróciła w ręce katolików. Wkrótce wzniesiono nowy kościół, podczas gdy stary, zbutwiały zbór przetrwał jeszcze do 1716 roku.
Wojska moskiewskie zniszczyły kościół podczas najazdu. Odbudowano go w 1692 roku ze środków córki Bogusława Radziwiłła. Przez wieki świątynie w Żupranach były drewniane. Dopiero w latach 1854–1875 powstał obecny neogotycki kościół z czerwonej cegły. Zbudowano go dzięki ówczesnemu właścicielowi majątku i dziedzicowi Nowosiołek, hrabiemu Adamowi Gutten-Czapskiemu, oraz jego synowi – również Adamowi – przy znacznej pomocy parafian.
Pierwsze nabożeństwo w nowej świątyni odprawiono 12 grudnia 1875 roku. Obok jeszcze przez kilka lat stała drewniana kaplica tymczasowa – rozebrano ją dopiero w 1884 roku, a materiał wykorzystano do ogrodzenia kościoła.
Budowla jest trzynawowa, jednowieżowa, prostokątna w planie, z prostokątną apsydą i dwiema zakrystiami. Nakryta jest dwuspadowym dachem. Fasada zwieńczona jest attyką, a wejście główne podkreśla trzypoziomowa czworokątna wieża-dzwonnica (jej najwyższy, ośmiościenny poziom jest nieco nieproporcjonalny, co świadczy o niedokończeniu budowy). Wewnątrz nad wejściem znajduje się chór organowy. Pod częścią ołtarzową kiedyś mieściła się krypta – dziś jest tu kotłownia.
Szczególnie ciekawe jest połączenie ceglanych strzelistych łuków (charakterystycznych dla białoruskiej architektury przejściowej od gotyku do renesansu) z ciosowym fundamentem. Wnętrze dzielą na trzy nawy pięć par potężnych ośmiościennych kolumn. W nawie głównej sklepienia są cylindryczne z kasetonami, w bocznych – krzyżowe. Podłoga wyłożona jest polichromicznymi ceramicznymi płytkami. W prawej nawie stoi drewniana graniasta ambona.
Dziś kościół zdobią trzy ołtarze. W głównym, barokowym, znajduje się cudowny obraz Matki Bożej Bolesnej, a między wysokimi kolumnami – figury św. Kazimierza i św. Jana Nepomucena. W lewym ołtarzu bocznym są obrazy św. Antoniego i stygmatów św. Franciszka, w prawym – św. Jana Chrzciciela.
W połowie XIX wieku do parafii żuprańskiej należała miejscowa kaplica (później znikają o niej wzmianki – być może stała na cmentarzu, gdzie spoczywa białoruski poeta Franciszek Bohuszewicz, zmarły w 1900 roku). W czasach II Rzeczypospolitej parafia liczyła ponad 7000 wiernych i obejmowała też kaplicę w Kucewiczach.
W latach 70. XX wieku kościół, który nigdy nie przerwał działalności, uznano za zabytek architektury. Za świątynią zachował się budynek dawnej plebanii – dziś mieści się w nim centrum katechetyczne. Ksiądz mieszka w zwykłym wiejskim domu. Od 1981 roku parafię obsługują ojcowie salezjanie.
Oprac. na podst. slowo.grodnensis.by
Zdj. główne: planetabelarus.by
