„Z archiwów środkowoazjatyckich” to nowy portal poświęcony losom Polaków na Wschodzie. Jego premiera odbyła się 16 września 2026 roku w Sejmie RP. Projekt jest wspólnym przedsięwzięciem Muzeum Pamięci Sybiru i Muzeum II Wojny Światowej w Gdańsku.
Na stronie udostępniono dokumenty z archiwów Kazachstanu, Uzbekistanu i Kirgistanu dotyczące m.in. deportacji obywateli II Rzeczypospolitej, sowieckich represji oraz formowania Armii Andersa. Współpraca z historykami i archiwistami z Azji Środkowej pozwoliła dotrzeć do źródeł, które przez lata były trudno dostępne dla polskich badaczy.
Podczas premiery w Sejmie podkreślano zarówno naukowe, jak i rodzinne znaczenie projektu. Dyrektor Muzeum Pamięci Sybiru prof. Wojciech Śleszyński zwracał uwagę na wartość środkowoazjatyckich archiwów dla badań nad losami deportowanych Polaków. Z kolei prof. Rafał Wnuk, dyrektor Muzeum II Wojny Światowej, podkreślał znaczenie współpracy polskich i środkowoazjatyckich środowisk naukowych.
Portal umożliwia przeglądanie dokumentów online bez konieczności prowadzenia kwerend bezpośrednio w archiwach Azji Środkowej. Z zasobów mogą korzystać zarówno historycy, jak i osoby poszukujące informacji o losach swoich rodzin. Wyszukiwanie nazwisk, miejscowości i innych danych ułatwia narzędzie wykorzystujące sztuczną inteligencję.
Portal „Z archiwów środkowoazjatyckich” dostępny jest pod adresem: www.dokumentyzazji.pl
fot. Muzeum Pamięci Sybiru
